جمعه 30 تير 1396 - 26 شوال 1438
  کلیات ایمن سازی
 

عنوان /موضوع آموزشی : کلیات ایمن سازی
گروه هدف :
دانش آموزان
آموزش دهنده :
بهورز

مقدمه:

به هرگونه اقدامي كه به منظور جلوگيري از بروز عفونت و يا تخفيف شكل طبيعي بيماري در فردي باتجويزآنتي بادي يا آنتي ژن بعمل آيد ايمن سازي گفته مي شود. با تزريق عضلاني يا وريدي آنتي بادي ايمني غيرفعال يا انتقالي ايجاد مي گردد. دوام اين نوع ايمني كوتاه است وبستگي به نيمه عمر آنتي بادي در بدن فرد دريافت كننده دارد واين مدت درحدود3تا4هفته مي باشد. درصورت تجويزآنتي ژن كه شامل ميكروارگانيسم ضعيف شده ،كشته شده ويا اجزاءآن مي شود دستگاه ايمني فرد دريافت كننده ،تحريك وبطور فعال آنتي بادي توليد مي كند.ايمني بدست آمده دراين حالت را ايمني فعال گويند. دوام اين نوع ايمني ،طولاني ترازنوع غيرفعال است .

*ايمن سازي فعال يا واكسيناسيون :

واكسيناسيون اقدام بسيارمهم وباارزشي است كه بوسيله آن با هزينه كم مي توان ازابتلاء به بيماريهاي عفوني جلوگيري كرد.با اجراي برنامه واكسيناسيون همگاني درجهان ،شيوع بسياري ازبيماريها ي خطرناك دربين شيرخواران ،كودكان وبالغين كاهش بارزي پيدا كرده است بطوريكه اكنون شيوع بيماريهاي خطيري چون ديفتري ،كزاز،سياه سرفه ،سرخك وفلج كودكان با واكسيناسيون همگاني باموفقيت كنترل ودربسياري ازكشورهاعملا به حداقل ميزان خود رسيده است ،يا بيماري آبله كه با واكسيناسيون همگاني و پي گيري جهاني ريشه كن شده است .براي بيش از 20بيماري انسان ،اكنون واكسن تهيه شده است كه تعدادي ازآنها بطور همگاني وبقيه در شرايط خاصي ،مورد استفاده قرار مي گيرند.تصميم براي تهيه واستفاده از واكسن ،جهت يك بيماري براساس نتيجه موازنه دو موضوع ،يكي ميزان احتياج به واكسن وديگري خطرات وعوارض ناشي ازآن گرفته مي شود .ميزان اثر پيشگيري كننده واكسن يك بيماري ،ازمقايسه تعداد مبتلايان دو گروه افراد واكسينه شده ونشده اي كه بطور تصادفي درمعرض بيماري قرار مي گيرند بدست مي آيد. موثرترين واكسن ها آنهائي هستند كه مكانيسم پيشگيري حاصل از مرحله بهبودي در شكل طبيعي بيماري را تقليد كنند.

*رابطه بين نوع واكسن با ايمني حاصل :

واكسن هاي با اجرام زنده كه ازقدرت بيماري زائي آنها كاسته شده است ،معمولا با دوز واحد مي توانند ايمني موثر وطولاني نسبت به واكسن هاي كشته شده ايجادكنند.اين واكسن ها علاوه برسيستم ايمني هومورال ،سيستم ايمني سلولي را نيز تحريك مي نمايند،اين نوع واكسنها تمايل دارندواكنشهاي مشابه شكل طبيعي بيماري به خصوص درافراد با نقص ايمني را ايجاد كنند. براي اينكه با واكسن هاي كشته شده ايمني كافي وبمدت طولاني بدست آيد،بايستي اين واكسن ها ابتداءدرچند نوبت تزريق گردندوبراي جلوگيري ازكاهش سطح آنتي بادي وادامه ايمني اغلب لازم است كه تزريق واكسن درآينده يادآوري شود.

*عوارض جانبي ايمن سازي فعال :

پيشگيري ازبيماريهاي عفوني بوسيله واكسن يكي از پيروزيهاي مهم علم پزشكي است ،اما بايد در نظر داشت كه با وجود پيشرفتهاي بدست آمده درتهيه واكسن هاي بسيار كم ضرروبي نهايت موثر بهرحال هيچ واكسني كاملا بي ضرروصددرصدموثر نيست .هدف در تهيه واكسن مناسب ،رسيدن به مرحله اي است كه واكسن حداكثر اثر پيشگيري را با حداقل عارضه جانبي داشته باشد. عوارض متعددي تاكنون براي واكسن ها گزارش شده است كه شايع ترين آنها عوارض محل تزريق بصورت تورم وحساسيت ودرد موضعي است كه گاهي با درجات خفيفي ازتب نيز همراه مي شود. اين عوارض اغلب درطي 24 ساعت اول بعد ازتزريق ظاهرشده ومعمولا دركودكان بارزتروميزان تب كودك نيز بالا است .دردنباله تزريق واكسن سياه سرفه بندرت ممكن است كودك دچار آنسفاليت شود.اين عارضه معمولا چند روز پس از تزريق اين واكسن بصورت بيقراري ، تشنج اختلال رفتاري و تغيير سطح هشياري خودنمائي مي كند.هرگاه بعد از تزريق واكسن ثلاث كودك تب بالا ،تشنج ،و گريه هاي شديدوطولاني بيش از 3ساعت داشته باشد ،درنوبت هاي بعدي ازواكسن دوگانه استفاده مي شود. اين عوارض اغلب درطي 24 ساعت اول بعد ازتزريق ظاهرشده ومعمولا دركودكان بارزتروميزان تب كودك نيز بالا است .دردنباله تزريق واكسن سياه سرفه بندرت ممكن است كودك دچار آنسفاليت شود.اين عارضه معمولا چند روز پس از تزريق اين واكسن بصورت بيقراري ،تشنج اختلال رفتاري وتغيير سطح هشياري خودنمائي مي كند.هرگاه بعدازتزريق واكسن ثلاث كودك تب بالا ،تشنج ،وگريه هاي شديدوطولاني بيش از 3ساعت داشته باشد ،درنوبت هاي بعدي ازواكسن دوگانه استفاده مي شود. يكي ازعوارض بسيارنادري كه بويژه باگونه شماره 3ويروس قطره فلج اطفال ممكن است پيش آيد پيدايش شكل فلجي بيماري است .شيوع اين عارضه دربالغين كمي زيادتر از كودكان مي باشد،بدين جهت تجويز همگاني قطره ضدفلج كودكان درسنين بالاي 18سال توصيه نمي شود.هرگاه به فردي با نقص ايمني قطره ضد فلج تجويز شود خطر پيدايش اشكال فلجي بيماري افزايش پيدا مي كند. در حاملگي تزريق واكسن هاي ويروسي زنده بعلت احتمال انتشار انها به جفت وجنين ممنوع مي‌باشد. اميد است با پيشرفتهاي كه در تكنيك هاي بيولوژي ملكولي پيدا شده است بتوان در آينده واكسن هائي با عوارض هرچه كمتر تهيه نمود

*برنامه ايمنسازي همگاني

برنامه واكسيناسيون همگاني برحسب شرايط بهداشتي، امكانات اقتصادي وشرايط زماني متغييرهستند.برنامه واكسيناسيون درشرايط بهداشتي كشور جمهوري اسلامي ايران بشرح جداول ذيل مي باشد

برنامه ايمن سازي همگاني كودكان با توجه به شرايط بهداشتي كشورجمهوري اسلامي ايران

سن

نوع واكسن

توضيحات

ازبدوتولد

ب ث ژ،فلج اطفال وهپاتيت ب

دركودكان زيريكسال مقدارواكسن ب ث ژ نصف دز بالغين است

2ماهگی

سه گانه،فلج اطفال وهپاتيت ب


4ماهگي

سه گانه،فلج اطفال


6 ماهگي

سه گانه،فلج اطفال و هپاتيت ب


12ماهگي

MMR


18ماهگي

سه گانه،فلج اطفال و MMR


6-4سالگي

سه گانه وفلج اطفال


16-14سالگي

دوگانه ويژه بزگسالان

واكسن دوگانه بزرگسالان بايدهر10سال يكبارتزريق شود

ايمن سازي زنان بارداربدون سابقه ايمن سازي *

دفعات

نوع واكسن

تاريخ مراجعه

نوبت اول

دوگانه ويژه بزرگسالان

اولين مراجعه

نوبت دوم

دوگانه ويژه بزرگسالان

يك ماه بعد

تداوم ایمن سازی مطابق ایمن سازی زنان سنین باروری می باشد*


ايمن سازي زنان سنين باروري (49-15ساله)فاقدسابقه ايمن سازي با واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان

طول دوره ايمني

درصدمحافظت

حداقل فاصله

نوبت

0

0

-

اول

سه سال

80

چهار هفته

دوم

پنج سال

95

شش ماه

سوم

ده سال

99

يكسال

چهارم

تا پايان سن باروري

99

يكسال

پنجم

ايمن سازي عليه هپاتيت ب براي گروههاي پرخطر

زمان تزريق

نوبت

دراولين مراجعه

اول

يكماه بعد از نوبت اول

دوم

شش ماه بعداز نوبت اول

سوم

گروههاي پرخطرعبارتنداز*

دانشجويان گروه پزشكي ،جراحان ،پزشكان ،پرستاران ،ماماها،دندانپزشكان ،كمك دندانپزشكان ،بيماران تحت دياليز،كارشناسان وتكنسين هاي آزمايشگاههاي تشخيص طبي ،پرسنل موسسات نگهداري كودكان عقب افتاده وخانه سالمندان ،دريافت كنندگان محصولات خوني وخانواده فردمبتلا،پرسنل زندان

منبع مورد استفاده در تدوین متون آموزشی

نوع منبع

عنوان

مولف/تهیه کننده

تاریخ تهیه

محل انتشار

کتاب

راهنمای چاپ ششم واکسیناسیون

وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی



کتاب

راهنمای واکسنهای همگانی

دکتر محمد حسین پاریزی



 

برچسب ها :