اجرای موفق برنامه ملی غربالگری کم‌کاری تیروئید نوزادان در کشور، نقش موثری در پیشگیری از این بیماری و ارتقای سلامت کودکان ایران داشته است.

به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تبریز، کم‌کاری تیرویید نوزادان (Congenital Hypothyroidism - CH) یکی از علل مهم و قابل پیشگیری عقب‌ماندگی ذهنی در نوزادان است. این اختلال که در بدو تولد هیچ علامت بالینی مشخصی ندارد، در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع، می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر رشد و تکامل مغزی نوزاد وارد کند. خوشبختانه، با اجرای موفقیت‌آمیز برنامه کشوری غربالگری کم‌کاری تیرویید نوزادان در ایران، شاهد دستاوردهای چشمگیری در حوزه سلامت کودکان بوده‌ایم.

اهمیت و گستره کم‌کاری تیرویید نوزادان:

میزان بروز کم‌کاری تیرویید نوزادان در جهان به طور متوسط بین 1 در 3000 تا 4000 تولد زنده گزارش شده است. این در حالی است که در کشور ما، این میزان به حدود 1 در هر 1000 تولد زنده می‌رسد و در برخی استان‌ها این آمار حتی به 1 در 500 تولد زنده افزایش می‌یابد که بالاتر از حد انتظار است. ازدواج‌های فامیلی یکی از عوامل احتمالی موثر بر این شیوع بالاتر محسوب می‌شود. نکته حیاتی این است که با تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب، نوزادان مبتلا می‌توانند از ضریب هوشی طبیعی برخوردار شده و مسیر رشد و نمو سالمی را طی کنند.

روش و زمان‌بندی نمونه‌گیری:

غربالگری کم‌کاری تیرویید از طریق نمونه‌گیری از خون پاشنه پا نوزادان انجام می‌شود. این نمونه‌گیری در روزهای سوم تا پنجم پس از تولد، در مراکز نمونه‌گیری مشخص شده صورت می‌گیرد. نشانی این مراکز پس از ترخیص نوزاد از بیمارستان، به والدین اطلاع‌رسانی می‌شود تا امکان دسترسی به خدمات غربالگری برای همه فراهم باشد.

با شروع نیمه دوم سال 1385، اجرای این برنامه مهم در استان آذربایجان شرقی آغاز شد و به تدریج در سراسر کشور گسترش یافت. این برنامه یکی از برنامه‌های موفق در سلامت کودکان است و حتی در دوران پاندمی کووید-19 نیز با وجود محدودیت‌ها، توانست پایداری خود را حفظ کرده و ارائه خدمت در آن متوقف نشود.

در حال حاضر، پوشش برنامه در سطح کشور 99.5 درصد و در استان آذربایجان شرقی 100 درصد است و در کلیه مناطق روستایی، شهری و حاشیه شهرها در حال اجرا می‌باشد.

از ابتدای اجرای برنامه تا پایان آذر ماه سال 1404، مجموعاً 1,089,833 نوزاد مورد غربالگری قرار گرفته‌اند.

تعداد 2067 نوزاد مبتلا به کم‌کاری تیرویید (شامل هر دو نوع دائمی و گذرا) شناسایی شده و همه این بیماران تحت درمان قرار گرفته‌اند.

بیماری کم‌کاری تیرویید نوزادان به دو نوع اصلی تقسیم می‌گردد:

نوع گذرا: در این حالت، نوزاد برای مدتی مشخص (از 2 هفته تا 3 سال) نیاز به مصرف دارو دارد.

نوع دائمی: در این نوع، نوزاد تا پایان عمر نیازمند مصرف روزانه قرص لووتیروکسین برای حفظ سلامت و رشد طبیعی خواهد بود.

برنامه ملی غربالگری کم‌کاری تیرویید نوزادان، مصداق بارز سرمایه‌گذاری اثربخش در سلامت نسل آینده است. این برنامه با پوشش گسترده و تشخیص زودهنگام، نه تنها از بروز عقب‌ماندگی ذهنی جلوگیری کرده، بلکه با شناسایی و درمان به موقع، سلامت آن‌ها را تضمین می‌کند.