آشنایی با گروه
 

برنامه هاي سرنگ و سوزن به عنوان يك جزء مهم كاهش آسيب

يكي از برنامه هائي كه در زمينه برنامه هاي كاهش آسيب اجرا شده و در مواردي موفقيت هاي قابل قبولي به دست آورده ،برنامه هاي سرنگ و سوزن است . محور اصلي اين برنامه ها آنست كه معتادين را از استفاده مشترك از وسايل تزريق برخوردارد و عمدتاً جهت پيشگيري از عفونت هاي منتقل شونده از راه خون بخصوص HIV ارائه شده اند .اين برنامه ها ،گستره اي از خدمات شامل وسايل استريل تزريق ، آموزش و ارائه اطلاعات درباره كاهش آسيب هاي ناشي از استفاده مواد مخدر ،ارجاع به كلينيك هاي ترك مواد مخدر، مراقبت پزشكي سرويس هاي خدمات قانوني و اجتماعي ارائه مي شود .همچنين ممكن است كاندوم توزيع شود و آموزش هائي درباره انتقال بيماريهاي جنسي و طريق صحيح استفاده از كاندوم ارائه گردد .بدين طريق با وارد كردن معتادين مواد مخدر به سيستم هاي بهداشتي ،كساني كه به تزريق مواد مخدر ادامه مي دهند، آسيب كمتري به خود و به جامعه خواهند زد .همچــنين محــل ارائه اين بــرنامه ها ،جاي مناسبي براي جمع آوري وسايل تزريقي استفاده شده است تا از دفع نا مناسب آنها جلوگيري شود .نخسين بار برنامه هاي سرنگ و سوزن در سال 1984 با استفاده از نظرات معتادان در آمستردام (هلند )اجرا شد .در اين برنامه ها سرويس خدمات بهداشتي شهري ،هفته اي يكبار سرنگ و سرسوزن هاي يكبار مصرف را به اتحاديه اي از معتادان، براي توزيع آنها و جمع آوري مجدد سرنگ و سوزن هاي استفاده شده  مي داد. ظرف مدت 3 سال تعداد سرنگ هاي توزيع شده حدود 8 برابر شد و با توجه به نقش مثبت آنها در كاهش گسترش عفونت HIV در هلند،متعاقباً برادامه و گسترش آنها تاكيد شد (6 ) .همچنين ارائه اين برنامه ها همراه با ساير برنامه هاي كاهش آسيب با افزايش ميانگين سني معتادين تزريقي از 8/26 سال در سال 1981 به 1/30 در سال 1987 و افزايش ميانگين سني افرادي كه براي اولين بار تزريق مي كنند ،همراه بود(6 ) . متعاقباً با افزايش دلايل حاكي از كارآئي اين برنامه ها ،اكثر كشورهاي اروپاي غربي و همچنين استراليا ،نيوزلند و كانادا نيز اقدام به اجراي برنامه هائي نموده اند تا وسايل استريل تزريق در دسترس معتادين قرار گيرد (6 ) .نخستين برنامه سرنگ و سوزن در استراليا در منطقه جنوب غربي آن در سال 1986 در سيدني در قالب يك پروژه آزمايشي اجرا شد و سال بعد به سياست مصوب دولت محلي همان منطقه تبديل شد و بزودي به ساير نواحي و دولت هاي محلي گسترش يافت .درسال 2000 بيش از 3000 برنامه سرنگ و سوزن در استراليا در حال فعاليت بوده است . اجراي اين برنامه ها منجر شده كه شيوع عفونت HIV در معتادان تزريقي كمتر از 3% و بروز آن كمتر از 1% باقي بماند .سودمندي اين برنامه ها فقط شامل حال معتادان تزريقي نبوده ، بلكه كودكان آنها هم از آن بهره مند شده اند .مثلاً در يك فاصله زماني معيني در ايالت جنوب غربي استراليا كه جمعيتي برابر شهر نيويورك دارد ،فقط 42 مورد كودك مبتلا بهHIV  گزارش شده ،ولي در همين فاصله زماني بيش از 17000 كودك مبتلا به HIV در شهر نيويورگ گزارش گرديده كه تقريباً در همه موارد يك يا هر دو والدين آنها معتاد تزريقي بوده اند (7 ). پايين ماندن شيوع HIV در معتادان تزريقي در منطقه گلاسكوي اسكاتلند ،عليرغم تعداد زياد معتادين تزريقي در اين منطقه ،به اجـراي زودرس برنامه هائي كه منجر به سهولت دسترسي آنان به وسايل استريل تزريق مي گردد ،نسبت داده شده است (10 ) .در شش مطالعه كه توسط دولت هاي محلي در ايالات مختلف آمريكا حمايت شده ، كار آئي اين برنامه ها در كاهش بروز عفونت HIV در معتادين تزريقي تائيد شده است (9 ) .در دو مطالعه ديگر نيز اثرات سودمند برنامه هاي سرنگ و سوزن در پيشگيري از انتقال HIV ثابت شده است .در يك مطالعه داده هاي مربوط به 7300 معتاد تزريقي در پنج شهر از سرتا سر دنيا كه بين سالهاي 1984 تا 1993 ميزان ثابت و پايداري از عفونت HIV داشته اند با شهر هائي مثل نيويورك  كه شيوع عفونت HIV در آنها فراينده و با لا بوده ،مقايسه شده است و مشاهده شده كه در گروه اول ،برنامه هاي كه امكان تهيه سرنگ و سوزن استريل را براي معتادين تزريقي فراهم مي كنند ،بطور وسيعي در دسترس بوده اند (11 ) .در دومين مطالعه ،يافته هاي تحقيقاتي درباره كارآئي برنامه هاي سرنگ و سوزن در 81 شهر بين سالهاي  1984تا 1994 ،بررسي گرديده است .در اين بررسي مشاهده شده كه در 29 شهري كه برنامه هاي سرنگ و سوزن در آنها اجرا مي گرديده ،شيوع HIV در معتادين تزريقي سالانه 8/5% كم شده ولي در 52 شهري كه فاقد چنين برنامه هاي بوده اند ،9/5%  افزايش يافته است (12 ) .در مطالعه كاپلان و همكاران در نيوهاون نيز بروز HIV در اثر اجراي برنامه سرنگ و سوزن در مراجعين به اين برنامه ها با 30% كاهش همراه بوده است (7 ) .در مطالعات مارمر و همكاران و بلوتنتال و همكاران نيز با توجه به اثر برنامه هاي تعويض سرنگ در كاهش اشتراك در وسايل تزريق ،بر اهميت اين برنامه به عنوان روشي جهت پيشگيري از عفونت HIV تاكيد شده است (13و14).

آيا داده هاي مربوط به برنامه هاي سرنگ و سوزن قابل اعتمادند ؟

اغلب داده هائي كه در برنامه هاي سرنگ و سوزن بدست مي آيند از مصاحبه هاي با معتادين تزريقي درباره رفتارهاي غيرقانوني و از نظر اجتماعي نامطلوب آنها ،بدست آمده است .اين بي شك منجر به نگراني درباره صحت اين داده ها خواهد شد .مطالعات متعددي دقت و صحت اطلاعات بدست آمده از معتادين تزريقي را تائيد كرده اند . دريك بررسي متون  مشاهده شده كه داده هاي ناشي از مصاحبه با معتادين تزريقي قابل اعتمادند (يعني در تكرار آزمايش ،مجدداً نتايح مشابه مي دهند )و ارزشمند ند (يعني هنگامي كه توسط مصاحبه كنندگان متفاوت انجام شده باشند هم نيز نتايج مشابه مي دهند )و اگر سري بودن داده ها و بي نام بودن آنها كاملاً رعايت شود ، دقيق هستند (6 و7 ) .

آيا برنامه هاي سرنگ و سوزن هزينه – اثربخش هستند ؟

براساس مطالعه اي كه در استراليا انجام شده ،اين برنامه ها در سال 1991 در بدترين حالت از 300 و در بهترين حالت بيش از 10000 مورد و در حالت بينابيني از حدود 2900 مورد عفونت جديد HIV جلوگيري كرده اند و بدين ترتيب در حالي كه فقط 10 ميليون دلار براي آنها هزينه شده منجر به 266 ميليون دلار صرفه جويي شده اند. در اين بررسي ،صرفه جويي هاي ناشي از پيشگيري از هپاتيت B و هپاتيت C محسوب نشده است .طبق محاسبات لوي و دراكر در صورتي كه در ايالات متحده ،همچون استراليا از سال 1987 برنامه هاي سرنگ و سوزن اجر مي شد ،تا سال 1995 از 4400 تا 10000 مورد جديد عفونت HIV پيشگيري مي شد و منجر به 240 تا 540 ميليون دلار صرفه جويي مي گرديد (9 ) .در پنج بررسي كه با حمايت دولت ايالات متحده اجرا گرديده ،چنين نتيجه گيري شده كه برنامه هاي سرنگ و سوزن در پيشگيري از عفونت HIV بدون افزودن به استــفاده غيرقانوني از موادمخــدر ،هم موثر و هم هــزينه -  اثر بخش هستند .اين نتايج در كنفرانس انستيتو ملي بهداشت جهت ايجاد اجماع نيز تاييد شد (7 ) .در مطالعه هلتگريو و همكاران نيز نتيجه گيري شده كه اگر چه هزينه فراهم نمودن امكان دسترسي همه معتادان تزريقي به وسايل استريل تزريق بالاست اما هزينه – اثر بخش است (10 ) .

 پیشگیری ومبارزه با بیماریهای واگیر