آشنایی با گروه
 

آيا برنامه هاي سرنگ و سوزن در زندانها قابل اجرا هستند ؟

اگر چه زندانها در همه دنيا نقشي حساس در گسترش يا پايداري اپيدمي HIV در جامعه داشته اند اما در برخي از كشورها از جمله در ايران نقش آنها حياتي است .در محيط بسته زندان ،HIV مي تواند به سرعت از طريق جنسي و استفاده از سوزن مشترك گسترش يابد و هنگامي كه HIV در داخل زندان گسترش يابد، تلاش براي كنترل آن در خارج از زندان كارآ نخواهد بود  .با توجه به شيوع بالاي رفتارهاي پرخطر جنسي در معتادان تزريقي ،خطر گسترش به ساير اقشار جامعه جدي است .احتمال ادامه تزريق مواد مخدر در داخل زندان همانطور كه در يك سري از مقالات نشان داده شده بالاست .در يك مطالعه 74% زندانيان معتاد تزريقي در زندان نيز به تزريق خود ادامه داده بودند و 19% زندانيان براي اولين بار در زندان اقدام به تزريق كرده بودند (17 ). در همان مطالعه نيمي از معتادين تزريقي كه براي بيش از 4 هفته در دو زندان اسكاتلند بوده اند ،بطور متوسط 6 بار در طي 4 هفته آخر قبل از اين مـطالعه ،تزريق داشته اند (17 ) .در زندانياني كه به تزريق مواد مخدر در زندان ادامه مي دهند ،تقريباً هميشه اشتراك در وسايل تزريق رخ مي دهد (18 ) .اگر در آن لحظه بحراني كه معتاد قصد تزريق مواد مخدر را دارد ،وسايل استريل در دسترس نباشد ،وي قطعاً به سمت اشتراك در وسايل تزريق خواهد رفت و زندانها خود موجد شرايطي هستند كه خطر تزريق مواد مخدر را بالا مي برد ،چرا كه مواد مخدر عليرغم آنكه كاملاً در دسترسند ،بسيار گرانند (17 ) .برابر برآورد UNAIDS در ايران احتمالاً 10% زندانيان تزريق مي كنند و 95% كساني كه به تزريق در زندان ادامه مي دهند از وسايل تزريق مشترك استفاده مي كنند ( 1) .با توجه به اين حقيقت غير قابل انكار كه وسايل تزريق در زندان و خارج از آن به طور مشترك استفاده مي شود و باعث گسترش عفونت HIV  مي گردد برقراري برنامه هائي كه باعث شكستن اين چرخه مخرب شود ،يك اولويت اساسي است . گروه قابل توجهي از معتادان تزريقي ،زمانهاي از زندگي خود را در زندان مي گذرانند ،اين فرصت نبايد از دست برود .موفقيت برنامه هاي سرنگ و سوزن در سطح جامعه باعث انديشه بكارگيري آن در زندانها شد .نخستين بار در تابستان 1994 ،يك پروژه پايلوت تعويض سرنگ و سوزن در زندان هيندل بانك ( Hidlebank ) در سوئيس اجرا شد و به علت موفقيت قابل توجه آن ،متعاقباً گسترش يافت و در حال حاضر بطور جدي در كانادا،آلمان و اسپانيا مد نظر قرار گرفته است  (17 ) .در اين پروژ ه ،در اين زندان كوچك كه 85 زنداني و 100 ورود و خروج در سال دارد ،6 توزيع كننده اتوماتيك سرنگ و سوزن در نقاط كاملاً در دستر س ولي مخفي از ديد عموم در جـاهاي مختلف زندان گذاشته شد (19 ) .اين دستگاه هــا بـه گونه اي عمل مي كردند كه وسايل تزريق تميز تنها در ازاي تحويل يك سرنگ مصرفي ،ارائه مي شد . اولين سرنگ به طور دستي به معتاد تزريقي داده مي شد .دادن وسايل استفاده از مواد مخدر غيـــرقانوني ،در يك زندان ،به زنــدانياني كه بسياري از آنها به علت جرم هاي وابسته به مواد مخدر در زندان هستند به نظر بسياري از مردم پارادوكسيكال مي آيد .بيم آن وجود داشت كه زندانيان از سرنگ هاي مصرفي به عنوان سلاح عليه پرسنل زندان استفاده مي كنند و دفع ناصحيح سرنگ باعث آسيب و انتقال بيماريهاي منتقل شونده از راه خون شود.

ترس از اين وجود داشت و هنوز هم وجود دارد كه دادن سرنگ به معتادين در زندان ،باعث تشويق مصرف مواد مخدر شود. در سوئيس برنامه هائي در حهت كاهش آسيب در زندانها از قبل نيز وجود داشت .از سال 1985 كتابچه هاي حاوي اطلاعات كاهش آسيب و كاندوم براي زندانيان و پرسنل به طور روز افزوني فراهم بوده است . از سال 1989 ،به هنگام ورود زندانيان به زندان يك بسته حاوي كاندوم ،مواد گندزدا و آموزش روش هاي پاك كردن سرنگ در اختيار زندانيان قرار مي گرفت .برنامه هاي نگهدارنده متادون در بخش ويژه اي از برخي از زندانها از سال 1989 در دسترس قرار گرفت .ولي هنگامي كه بحث توزيع سرنگ مطــرح شد ،عليرغم توصيه هاي شوراي اروپائي سازمان جهاني بهداشت مخالفت ها نيز شروع شد . بهرحال بخش خدمات بهداشتي زندان هيندل بانك كه با مشكل شيوع بالاي استفاده از سرنگ و اشتراك آن توسط زندانيان روبرو بود، متقاضي توزيع سرنگ در زندان شد .اداره قدرال بهداشت عمومي سوئيس نيزكه حق برابري برخورداري از امكانات بهداشتي را به عنوان بخشي از استراتژي خود پذيرفته بود ،از اين درخواست حمايت كرد .در ابتدا مقاومت هائي توسط مسئولان اجرائي و سياسي ديده شد ولي سرانجام اين مقاومت ها مغلوب گرديد ودر سال 1994 برنامه پيشگيري شامل آموزش ،مشاوره اجتماعي – پزشكي ، توزيع كاندوم و سرنگ استريل در زندان هيندل بانـــك آغاز شد ( 19 ) .همراه با اجراي اين برنامه ارزيابي آن نيز توسط گروهي از متخصصان مستقل اعمال شد .وسيله اصلي ارزيابي عبارت بود از مصاحبه ساختار يافته با زندانيان .با زندانيان چهار بار مصاحبه شد :اولي قبل از شروع برنامه و سه مورد بعدي 3 ماه  ،6 ماه و 12 ماه پس از شروع  آن .داده هاي اين مصاحبه ها با نتايج آناليز نمونه گيري داوطلبانه خون زندانيان و فايل هاي زندان تكميل  مي شد. نتايج به دست آمده كاملاً اميد بخش بود . 5335 سرنگ بدون مشكلات اجرائي يا امنيتي توزيع شد . نشانه هائي وجود داشت كه مصرف مواد مخدر بيشتر نشد ، اشتراك وسايل تزريق در حقيقت برطرف شد و در  طي مطالعه هيچكس دچار عفونت HIV يا هپاتيت ويروسي نشد (19 ) .اگر چه اين بررسي در شرايط خاصي انجام شد ، زندان هيندل بانك يك زندان كوچك است و ساختار سيتم هاي بهداشتي و زندانها از يك كشور تا كشور ديگر فرق مي كند اما مطالعه نشان داد كه توزيع سرنگ در زندان مي تواند امكان پذير و موفق باشد.

 پیشگیری ومبارزه با بیماریهای واگیر